معاونت پژوهشی - دانشگاه علوم پزشکی فسا

green

علم سنجی

برخی بر این باورند که دست های پشت پرده ISI Thomson گاه باعث می شود که برخی مجلات که استحقاق پیوستن به ISI را دارند از ورود به آن باز بمانند. عقیده آنان این است که تقابل اقتصادی یا سیاسی اینگونه مجلات با سیاست های کلان ISI، سبب نوعی بی عدالتی شده است. اما واقعیت مطلب چنین نیست. گارفیلد خود می گوید: "چون مساله پوشش، وجهی عملا اقتصادی دارد، معیار برای آنچه انتخاب می شود، هزینه-کارایی است." بنابراین نوعی شایستگی می بایست در میان مجلات باشد تا عرصه رقابت بین خودشان فراهم شود. هرچه شایستگی یک مجله بیشتر و بهتر باشد، استحقاق آن برای پیوستن به ISI بالاتر است. در این نوشتار برآنیم تا مهمترین عامل ورود مجلات در سیستم ISI نشان دهیم.

ارزیابی مقاله ISI

کمیته علمی منتخب مجله، تنوع بین المللی مقاله های چاپ شده درآن، نشر به موقع مجله و جایگاه نشر، از جمله عوامل مورد ارزیابی و رعایت استانداردهای بانک اطلاعاتی ISI است. بنابراین این گزارش حاوی اطلاعات ارزشمندی پیرامون مجله ها و رتبه بندی آنها می باشد.

نکته:

-        فاکتور تأثیر یا Impact Factor، برای اولین بار در سال 1995 و توسط بنیانگذار ISI گارفیلد Garfield مطرح شد و فورا به شیوه ابلاغیه ای جهت انتخاب بهترین ژورنال ها اعمال گردید. دلیل اینکه از این معیار برای ارزیابی کیفیت مقاله ها و مجلات استفاده می شود این است که نسبت به دیگر معیارها، میزان دقیق تر و کامل تری است. وگرنه این فاکتور ابزار کاملی برای اندازه گیری کیفیت مقاله ها نیست و چون روش بهتری وجود ندارد استفاده می شود.

-        بیش از 7500 مجله معتبر را در حدود 200 حوزه موضوعی از سال 1997 به بعد توسط JCR در بر می گیرد و با استفاده از آن می توان مجله ها را در حوزه های تخصصی، طبقه بندی و شاخص های رتبه بندی آنها را بررسی کرد. JCR در دو نسخه موجود است، نسخه علمی آن در بر گیرنده بیش از 5900 ژورنال علمی و نسخه علوم اجتماعی مشتمل بر 1700 ژورنال است. JCR از طریق Web of knowledge به شرط پرداخت وجه اشتراک قابل بررسی است.

ضریب تاثیر (IF) چیست؟

همانگونه که در پست های پیشین آوردیم، ضریب تاثیر عبارت است از میانگین تعداد دفعاتی که مقالات یک مجله طی دو سال گذشته ارجاع یا رفرنس گردیده است. این فاکتور برای مجلات ثبت شده در پایگاه مجلات تامسون رویترز بصورت سالانه محاسبه و در پایان هر سال جهت مجلاتی که در فهرست نویسی ISI نمایه (Index) شده اند اعلام می گردد. این شاخص مهمترین شاخص ارزیابی علمی مجلات می باشد.این شاخص مهمترین و در عین حال کاربردی ترین شاخص ارزیابی مجله ها از نظر ISI است. این عامل همه ساله توسط ISI بر مبنای ارجاعات به هر یک از مجله های علمی آن محاسبه می شود و نتیجه در گزارش JCR منتشر می شود. این ضریب نه برای مقاله یا نویسنده بلکه برای مجله محاسبه می شود. محاسبه بر مبنای یک دوره سه ساله صورت می گیرد.

چگونگی ارزیابی یک مقاله ISI

وقتی مقاله ای را برای نشر در موسسه ISI می نویسیم، مهم است که بدانیم این مقاله چگونه ارزیابی می شود. ارزیابی مقالات، امروزه یکی از دغدغه های مهم جوامع علمی است. از اینرو موسسه ISI برای ارزیابی تحت پوشش فهرست نویسی خود، سه شاخص در نظر گرفته است:

1- شاخص تأثیر گذار یا Impact Factor : مهمترین و کاربردی ترین شاخص در مجله ISI است. این فاکتور در حقیقت توانایی مجله و هیأت تحریریه آن را در جذب بهترین مقاله ها نشان می دهد.

2- شاخص آنی (لحظه ای) یا Immediacy Index: مانند Impact Factor محاسبه می گردد با این تفاوت که مربوط به سال جاری می باشد و سال های گذشته در آن تاثیری ندارد. .این شاخص در حقیقت شیب رشد منحنی ارجاعات را بیان می کند.

3- نیمه عمر ارجاعات (استناد) یا Cited Half Life: این شاخص نمایانگر تعداد سال هایی است که از تاریخ محاسبه IF کنونی باید به عقب بازگردیم تا شاهد نیمی از کل ارجاعات به مجله باشیم. به عبارت دیگر، این شاخص مدت زمانی که نیمی از کل استنادات به آن مجله صورت پذیرفته باشد را نشان می دهد و در حقیقت سرعت کاهش میزان ارجاعات به مجله را بیان می کند.

به طور قطع هنگامی که مقاله های یک مجله ارزش خود را برای ارجاعات، زود از دست بدهند (مقاله ها سطحی باشند و خیلی زود بی ارزش شوند)، تنها به مقاله های جدید مجله ارجاع داده می شود. این مسئله سبب کاهش نیمه عمر ارجاعات به مجله می شود. بنابراین هرچه نیمه عمر ارجاعات یک مجله بیشتر باشد نمایانگر ثبات علمی و ارزش بیشتر مجله است. لازم به ذکر است که هیچ یک از این عوامل به تنهایی مورد بررسی و ارزیابی قرار نمی گیرد، بلکه با بررسی مجموع عوامل، یک امتیاز کلی داده خواهد شد.

 در پایان هر سال، مجله های تحت پوشش فهرست نویسی ISI که در فهرست وبگاه علم (Web of Science=WOS) قرار گرفته اند، ارزیابی می شوند. معیارهای ارزیابی و سنجش همان شاخص های ارزیابی ISI (سه شاخص اشاره شده دربالا) می باشند. نتایج این ارزیابی نیز درگزارش های ارجاع مجله JCR هر سال جهت اطلاع عموم اعلام می شود. ارزیابی کنندگان ISI در حدود 2000 عنوان جدید را سالانه مورد ارزیابی قرار داده و تنها 10 تا 12 درصد از مجله های علمی ارزیابی شده، انتخاب می شوند. هر مجله علمی قبل از انتخاب شدن و فهرست شدن در ISI یکسری مراحل ارزیابی را پشت سر می گذارند. از جمله مواردی که در ارزیابی مجله مورد توجه قرار دارد این است که عنوان مقاله ها، چکیده و کلمات کلیدی باید به زبان انگلیسی باشد همچنین توصیه می شود که منابع نیز به زبان انگلیسی نوشته شوند.

داوری علمی و تخصصی مقاله های چاپ شده در مجله توسط داوران نام آشنای علمی از جمله عمده ترین موارد مورد توجه ارزیابی کنندگان می باشد که گویای اعتبار و غنای علمی مجله است. سه پایگاه WOS ، EST و JCR از معتبرترین پایگاه های علم سنجی هستند که توسط مؤسسه اطلاعات علمی ISI تهیه و روز آمد سازی می شوند.

منبع: http://researcheditor.ir